Evdokimov Paul
Η εικόνα των Θεοφανείων προσφέρει την
ευαγγελική διήγηση αλλά προσθέτει μερικές λεπτομέρειες που έχουν χρησιμοποιηθεί
στη λειτουργία της εορτής και δείχνει αυτό που ο Ιωάννης θα μπορούσε να
διηγηθεί. Επάνω στην εικόνα ένα τμήμα ενός κύκλου παριστά τους ουρανούς που
ανοίγουν, και κάποτε από μια διπλή πτυχή που ομοιάζει με κροσσό ενός σύννεφου,
βγαίνει το χέρι του Πατρός που ευλογεί. Από αυτό τον κύκλο αναχωρούν ακτίνες
φωτός, χαρακτηριστικό του Αγίου Πνεύματος, και που φωτίζουν το περιστέρι.
Αυτόματη ανάμνηση του αρχικού λόγου «και εγένετο φως», η εκδηλωτική ενέργεια
του Πνεύματος, αποκαλύπτει τον τριαδικό Θεό: Η Τριάδα, ο Θεός μας, μας
εκδηλώνεται χωρίς διαίρεση. Ο Χριστός ήλθε για να είναι το φως του κόσμου, που
φωτίζει αυτούς που κάθονταν στα σκοτάδια (Ματθ. 4, 16) από εκεί δε το όνομα της
«Εορτής των φώτων». Ενώ ο Χριστός κατέβαινε στα νερά, η φωτιά άναψε μέσα στον
Ιορδάνη, είναι η Πεντηκοστή του Κυρίου και ο προεικονισμένος Λόγος, με στύλο
φωτός δείχνει ότι το βάπτισμα είναι φωτισμός, γέννηση της υπάρξεως στο θείο
φως.
Άλλοτε την παραμονή της εορτής γινόταν το
βάπτισμα των κατηχουμένων και ο ναός ήταν πλημμυρισμένος από φως, σημείο
μυήσεως στη γνώση του Θεού. Ο μάρτυρας αυτού του φωτός, ο άγιος Ιωάννης είναι
δοσμένος στο γεγονός γιατί αυτός ο ίδιος είναι «ο λύχνος ο καιόμενος και
φαίνων» και οι άνθρωποι έρχονταν «αγαλλιαθήναι εν τω φωτί αυτού» (Ιω. 5, 35).
Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος με τη μορφή ενός
περιστεριού εκφράζει την κίνηση του Πατρός που φέρεται προς τον Υιό του. Εξ
άλλου, εξηγείται, κατά τους Πατέρες, κατ ̉ αναλογία με τον
κατακλυσμό και το περιστέρι με τον κλάδο ελαίας, σημείο της ειρήνης. Το Άγιο
Πνεύμα που φέρεται επάνω από τα αρχέγονα νερά ανέδειξε τη Ζωή, επίσης αυτό που
αιωρείται επάνω στα νερά του Ιορδάνη, προκαλεί τη δεύτερη γέννηση του νέου
δημιουργήματος.
Ο Χριστός παριστάνεται ορθός ενάντια προς το
βυθό του νερού σκεπασμένος από τα κύματα του Ιορδάνη. Από την αρχή της
αποστολής του, ο Ιησούς αντιμετωπίζει τα κοσμικά στοιχεία που περιέχουν
σκοτεινές δυνάμεις: το νερό, τον αέρα και την έρημο. Η διάβαση της Ερυθράς
Θαλάσσης είναι από τις μορφές του βαπτίσματος: η νίκη από το Θεό του δράκοντος
της θαλάσσης, του τέρατος Rahab. Ένα ιδιόμελο της εορτής κάνει να κατανοήσουμε
τον Κύριο λέγοντας στον Ιωάννη Βαπτιστή: Προφήτη, έλα να με βαπτίσεις...
Βιάζομαι να χαθεί ο κρυμμένος στα νερά εχθρός, ο πρίγκηπας του σκότους, για να
απελευθερώσω τον κόσμο από τα δίχτυα του παραχωρώντας του την αιώνια ζωή. Έτσι,
μπαίνοντας στον Ιορδάνη ο Κύριος, καθαρίζει τα νερά: Σήμερα τα κύματα του
Ιορδάνη μεταβάλλονται σε φάρμακο και όλη η δημιουργία ποτίζεται με μυστικά
κύματα... (ευχή αγίου Σωφρονίου). Είναι όλο το σύμπαν που δέχεται την
αγιοποίησή του: Ο Χριστός βαπτίζεται• βγαίνει από το νερό και με αυτό
αποκαλύπτει τον κόσμο (ιδιόμελο του Κοσμά). Σπάζει το κεφάλι των δρακόντων και
αναζωογονεί τον Αδάμ, είναι η ανάπλαση της ανθρωπίνης υπάρξεως, η αναγέννησή
της στο καθαριστικό λουτρό του μυστηρίου. Ο Δίδυμος Τυφλός καθορίζει: «ο δε
Κύριος έδωκέ μοι μητέρα την κολυμβήθραν (Εκκλησία), πατέρα τον Ύψιστον, αδελφόν
τον δι ̉ ημάς βαπτισθέντα Σωτήρα».