ΣΑΛΠΙΣΜΑΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Του Πρώτ. Θεμιστοκλή Μουρτζανού    Μια στάση ζωής καθόλου εύκολη περιγράφει ο Απόστολος Παύλος στην Α’ προς Κορινθίους επιστολή του, αναφερόμενος στο πως αντιμετωπίζουν οι απόστολοι την εχθρική συμπεριφορά όχι μόνο των μη χριστιανών  αλλα και των άλλων μελών της Εκκλησίας: «λοιδορούμενοι ευλογούμεν, διωκόμενοι ανεχόμεθα, βλασφημούμενοι παρακαλούμεν» (Α’ Κορ. 4, 12-13). Στους εμπαιγμούς απαντάμε με καλά λόγια, στους διωγμούς με υπομονή, στις συκοφαντίες με λόγια φιλικά. Μία τέτοια στάση ζωής δεν έρχεται ως αποτέλεσμα γενναιόδωρης και μακρόθυμης καρδιάς. Αποτελεί το συστατικό στοιχείο της μίμησης του Χριστού, της παρουσίας εντός της καρδιάς της χάριτος του Αγίου Πνεύματος και την ίδια στιγμή είναι σημείο μοναδικής σε έκταση και ένταση πίστης.   Ποιά είναι η φυσική στάση των ανθρώπων όταν αντιμετωπίζουν λοιδορίες, διωγμούς, βλασφημίες;   Πρώτα η λύπη. Κατόπιν η οργή. Και στη συνέχεια η αντίδραση είτε δια της ανταπόδοσης είτε δια της ...

  «Εἷς δὲ ἐξ αὐτῶν, ἰδὼν ὅτι ἰάθη, ὑπέστρεψε μετὰ φωνῆς μεγάλης δοξάζων τὸν Θεόν, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ εὐχαριστῶν αὐτῷ· καὶ αὐτὸς ἦν Σαμαρείτης» (Λουκ. 17, 15-16). «Ἕνας ἀπ’ αὐτούς, ὅταν εἶδε ὄτι θεραπεύθηκε, ἐπέστρεψε δοξάζοντας τὸν Θεὸ μὲ δυνατὴ φωνὴ καὶ ἔπεσε μὲ τὸ πρόσωπο στὰ πόδια τοῦ Ἰησοῦ καὶ τὸν εὐχαριστοῦσε· καὶ αὐτὸς ἦταν Σαμαρείτης».   Η εποχή μας είναι η εποχή των δικαιωμάτων. Ο άνθρωπος σήμερα, ζώντας την κατάσταση ενός εαυτού ναρκισσιστικού, αυτοθεοποιημένου, νιώθει πως όλοι του χρωστάνε. Είναι, έτσι κι αλλιώς, μοναδικός ως ύπαρξη. Δεν έχει σημασία η καταγωγή ή το μορφωτικό του επίπεδο ή τι έχει καταφέρει στη ζωή. Μεγαλώνει ως άτομο που όλοι μιλάνε γι’ αυτόν γενικά και στην πράξη το απαιτεί ειδικότερα. «Είμαι το κέντρο του κόσμου. Μου δικαιολογούνται όλα όσα κάνω. Ακόμη κι αν είναι λάθη, είμαι καλύτερος από άλλους. Κάνουν και οι άλλοι λάθη. Επομένως, και η εφαρμογή των νόμων πρέπει να ξεκινήσει από τους άλλους ή να τους συμπεριλάβε...

  Του π.Θεμιστοκλή Μουρτζανού. Μοναδική η ομορφιά της εκκλησιαστικής ποίησης! «Εσύ είσαι ο καρπός μου, εσύ είσαι η ζωή μου», λέει η Παναγία στον Χριστό, σύμφωνα με τον ποιητή του Οίκου του Όρθρου της 26ης Δεκεμβρίου, στον οποίο πρωταγωνοστεί η Υπεραγία Θεοτόκος. Την δεύτερη ημέρα κάθε μεγάλης γιορτής θυμόμαστε το πρόσωπο εκείνο που υπήρξε συμπρωταγωνιστής. Ανήμερα γιορτάζουμε και θυμόμαστε τον Θεάνθρωπο και όσα έκανε για μας. Την δεύτερη μέρα γιορτάζουμε τον άνθρωπο που μας δείχνει τα όριά μας, τα οποία φτάνουν στην συνάντηση με τον Θεάνθρωπο και γίνονται πηγή μίμησης και αγιότητας. Πουθενά αλλού δεν καταξιώνεται ο άνθρωπος, παρά μόνο στην πίστη. Ο πολιτισμός τον κάνει θεό, ενώ ο χρόνος τον προσγειώνει. Ο Χριστός τον παίρνει από το χέρι, βλέπει την προαίρεσή του και τον κάνει θεό κατά χάριν, πέρα από τον χρόνο! Η Παναγία λέει το καταπληκτικό: «Εσύ είσαι ο καρπός μου», σε γέννησα, βγήκες από μένα, συγκατένευσες και προσέλαβες σάρκα και ύπαρξη από το αμπέλι μου. Έγινες το σταφύλι που...

  Το Άγιο Δωδεκαήμερο ολοκληρώνεται με την εορτή των Θεοφανίων, η οποία αποτελεί για τον λαό μας μία εξαιρετική ευκαιρία να κρατήσει ζώσα στην καρδιά και την ψυχή του την παράδοση της πίστης μας. Έθιμα όπως ο καθαγιασμός των υδάτων, όπου υπάρχει θάλασσα ή ποτάμι ή λίμνη ή, ακόμη και, συντριβάνι ή δεξαμενή, το να παίρνουμε αγιασμό στο σπίτι και να ραντίζουμε τα δωμάτια, όπως επίσης και τα κτήματα και τους χώρους εργασίας, ακόμη και τα ζωντανά που συνυπάρχουν με τον άνθρωπο, το ότι οι ιερείς περιέχονται τα σπίτια και φωτίζουν, τα παιδιά που λένε τα κάλαντα την παραμονή της εορτής, γεννούν ένα κλίμα που ομορφαίνει αληθινά τη ζωή μας. Η γιορτή όμως έχει και ένα βαθύ πνευματικό περιεχόμενο, στο οποίο αξίζει να στεκόμαστε, ώστε να βλέπουμε, να μαθαίνουμε, να χαιρόμαστε, να δοξολογούμε τον Θεό που επέτρεψε να γευόμαστε πλούσια τη χάρη Του, διά της επιφανείας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι Πατέρες της Εκκλησίας εκφώνησαν σπουδαίους λόγους, που αποκαλύπτουν διά του φωτισμού του Αγίου Πν...

  Αδιανόητο για την σκέψη του Ιωσήφ ότι η μακρινή συγγενής του η δεκατετράχρονη κοπέλα, που του εμπιστεύθηκαν οι επικεφαλής της κοινότητας των Ιεροσολύμων να την πάρει στο σπίτι του, να την αρραβωνιαστεί και στη συνέχεια να την παντρευτεί, όπως όριζε ο νόμος για τη θέση της γυναίκας που δεν είχε γονείς, θα μπορούσε να μείνει έγκυος, παραβιάζοντας τους νόμους Θεού κι ανθρώπων. Επτά παιδιά είχε ο ίδιος. Ήταν χήρος και ως δώρο Θεού δέχτηκε την απόφαση να έχει γυναίκα που θα γινόταν δεύτερη μάνα γι’ αυτά. Νοικοκυρά η Μαριάμ. Με επίγνωση της πίστης, αφού είχε μεγαλώσει και ένδον του ναού. Κι εκείνος, όντας μαραγκός, θα της εξασφάλιζε τις συνθήκες όπου η ζωή της θα είχε σταυρούς, αλλά όχι μόνο. Διότι όταν υπάρχει αγάπη, τότε ο σταυρός αλαφρώνει. Τώρα, τι είναι αυτό που έγινε;                 Καμιά εξήγηση, καμιά απάντηση από την Μαριάμ. Σιωπηλή. Ταπεινή. Συνεχίζει να διακονεί τον μνηστήρα της και τα επτά παιδιά του σαν να μην τρέχει τίποτα. Μόνο π...

  Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· «᾿Ιδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾿Εμμανουήλ», ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον «μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός» (Ματθ. 1, 22-23) «Και όλ’ αυτά έχουν γίνει, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη, όταν έλεγε: Ιδού, η παρθένος θα έχει παιδί στην κοιλιά και θα γεννήσει γιο και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, που όταν ερμηνεύεται σημαίνει: Ο Θεός είναι μαζί μας».       Οι ημέρες των Χριστουγέννων στην εκκλησιαστική παράδοση χαρακτηρίζονται από συχνές αναφορές στον προφητικό λόγο της Παλαιάς Διαθήκης. Κατανοούμε τα χρόνια στα οποία γράφτηκαν τα ευαγγέλια, ότι οι άνθρωποι είχαν την ανάγκη να επιβεβαιωθεί η μαρτυρία της Γραφής από λόγο αυθεντικό, λόγο μεσσιανικό, λόγο προσδοκίας. Άλλωστε, η εκζήτηση της προφητείας παραμένει σημείο και των δικών μας καιρών. Βεβαίως, οι προφήτες δεν ήταν οι μάντεις του μέλλοντος, όπως πολλοί πισ...

 «Ὁ πρῶτος εἶπεν αὐτῷ· ᾿Αγρὸν ἠγόρασα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν καὶ ἰδεῖν αὐτόν· ἐρωτῶ σε, ἔχε με παρῃτημένον. Καὶ ἕτερος εἶπε· Ζεύγη βοῶν ἠγόρασα πέντε, καὶ πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτά· ἐρωτῶ σε, ἔχε με παρῃτημένον. Καὶ ἕτερος εἶπε· Γυναῖκα ἔγημα, καὶ διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι ἐλθεῖν» (Λουκ. 14, 18-20) «Ὁ πρῶτος τοῦ εἶπε· “ἔχω ἀγοράσει ἕνα χωράφι καὶ πρέπει νὰ πάω νὰ τὸ δῶ· σὲ παρακαλῶ, θεώρησέ με δικαιολογημένον”. ῎Αλλος τοῦ εἶπε· “ἔχω ἀγοράσει πέντε ζευγάρια βόδια καὶ πάω νὰ τὰ δοκιμάσω· σὲ παρακαλῶ, δικαιολόγησέ με”. Κι ἕνας ἄλλος τοῦ εἶπε· “εἶμαι νιόπαντρος καὶ γι’ αὐτὸ δὲν μπορῶ νὰ ἔρθω”».              Στην ευαγγελική περικοπή που διαβάζουμε την Κυριακή των Προπατόρων, δηλαδή λίγες ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα, ο Χριστός κάνει την αναφορά στο Μεγάλο Δείπνο της Βασιλείας του Θεού. Σε ένα συμβολισμό της θείας λειτουργίας, όπως επίσης και της κοινωνίας των προσώπων μετά την ανάσταση των νεκρών, η οποία κι αυτή θα στηρίζεται όχι πλέον στην τροφή του...

 “Καὶ ἰδοὺ γυνὴ ἦν πνεῦμα ἔχουσα ἀσθενείας ἔτη δέκα καὶ ὀκτώ, καὶ ἦν συγκύπτουσα καὶ μὴ δυναμένη ἀνακῦψαι εἰς τὸ παντελές”. (Λουκ. 13, 11) “Εκεῖ βρισκόταν καὶ μιὰ γυναίκα, δεκαοχτὼ χρόνια ἄρρωστη ἀπὸ δαιμονικὸ πνεῦμα. ῏Ηταν κυρτωμένη καὶ δὲν μποροῦσε καθόλου νὰ ἰσιώσει τὸ σῶμα της”.         Στα θαύματα του Χριστού, όπως και σε όλες τις στιγμές της επιγείου ζωής Του, έχει μεγάλη σημασία να μπορούμε να προσέξουμε κάποιες λεπτομέρειες που δίνουν ένα διαφορετικό περιεχόμενο σε ό,τι φαίνεται εύκολο να εξηγήσει κάποιος. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της θεραπείας της συγκύπτουσας, της κυρτωμένης επί 18 ολόκληρα χρόνια γυναίκας μιας συναγωγής, ο ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει ότι εκείνη δεν μπορούσε καθόλου να ισιώσει το σώμα της.         Ο λόγος αυτός από την μία αποτυπώνει το μέγεθός του προβλήματός της. Από την άλλη μας κάνει να κατανοούμε ότι η θεραπεία της κατά άνθρωπον ήταν αδύνατη. Η γυναίκα αυτή είχε πάρει ως προς το σώμα της την οριστι...

Πρωτοπρεσβύτερος Θεμιστοκλής Μουρτζανός Δεν είναι εύκολο για τους ανθρώπους να αποδεχθούμε στην καρδιά μας ότι έχουμε αμαρτίες, ότι υπάρχει μολυσμός στην ψυχή και στο σώμα τους. Καθοδηγημένοι, βεβαίως, από την θρησκευτική παιδεία που έχουμε πάρει δεχόμαστε ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην είναι αμαρτωλός. Αυτό θεωρούμε ότι μπορεί να ισχύει για μας. Το πρόβλημα όμως έγκειται όταν έρχεται η στιγμή που θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι ο εαυτός μας είναι αμαρτωλός και ποιες είναι οι συγκεκριμένες αμαρτίες που έχουμε. Εκεί κρυβόμαστε πίσω από τις γενικότητες ή υποβαθμίζουμε την σημασία της αμαρτίας,  θεωρώντας ότι υπάρχουν πιο αμαρτωλοί από εμάς (σύγκριση), ότι οι αμαρτίες μας είναι ασήμαντες (υποβάθμιση) ή ότι ο Θεός βλέπει πόσες καλοσύνες κάνουμε (αυτοδικαίωση) και θα διαγράψει τις αμαρτίες μας.   Υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι λειτουργούν με την αίσθηση της ενοχής. Συνειδητοποιούν ότι η αμαρτωλότητά τους είναι μεγάλη, με αποτέλεσμα να αισθά...

  Την επομένη της μεγάλης δεσποτικής εορτής των Θεοφανίων η Εκκλησία μας τιμά το πρόσωπο που συμπρωταγωνίστησε με τον Χριστό στην βάπτισή Του, τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Μας δίνει έτσι την ευκαιρία να αναλογιστούμε ποιο ήταν το κήρυγμα του Προδρόμου και ποια είναι τα εμπόδια, όχι μόνο στη δική του εποχή, αλλά και στην δική μας, προκειμένου να ακολουθήσουμε τον λόγο του. Το κήρυγμα του Προδρόμου ήταν το «μετανοείτε, ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών» (Ματθ. 3,2). Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν η φωνή του Λόγου, ο λύχνος του φωτός, αλλά δεν ήταν ο Υιός και Λόγος του Θεού, δεν ήταν ο ίδιος το φως. Ήταν ο τελευταίος προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης, αυτός ο οποίος κήρυξε την μετάνοια ως βάση για να μπορέσουμε οι άνθρωποι να προσεγγίσουμε την βασιλεία των Ουρανών, να γίνουμε μέλη της, να ζήσουμε την Εκκλησία ως το νόημα της ζωής μας και να βρούμε τι μας εμποδίζει να συνυπάρξουμε με αγάπη με τον συνάνθρωπό μας. Κλειδί σ’ αυτήν την πορεία είναι η μετάνοια. Η λέξη αυτή είναι σύνθετη, προέρχετα...

π. ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΜΟΥΡΤΖΑΝΟΣ       Οι άνθρωποι λειτουργούμε με γνώμονα τον ορθολογισμό και τις εμπειρίες που μας δίνουν οι αισθήσεις μας. Δεν είναι μόνο η επιστημονική μέθοδος, η οποία στηρίζεται στην παρατήρηση και το πείραμα και την διατύπωση απόψεων και θεωριών με βάση τα δεδομένα των αισθήσεων. Είναι και ο τρόπος που ερμηνεύουμε την πραγματικότητα στην οποία ζούμε.             Υπαρκτό είναι ό,τι βλέπουμε. Υπαρκτό είναι ό,τι μπορούμε να απολαύσουμε. Υπαρκτό είναι μόνο ό,τι μπορούμε να ζήσουμε. Και το υπαρκτό ταυτίζεται με το αληθινό. Μικρότεροι και μεγαλύτεροι ζούμε σε έναν πολιτισμό που έχει περιθωριοποιήσει κάθε έννοια υπέρβασης του αισθητού. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος μπροστά στο θάνατο δεν μπορεί, ιδίως σήμερα, να αντιτάξει κάποια άλλη θεώρηση. Εφόσον δεν μπορούμε να δούμε τι συμβαίνει μετά το θάνατο, αυτό συνεπάγεται την απουσία ζωής μετά το χρόνο. Και η ίδια στάση έγκειται και έναντι του ερωτήματος περί της ύπαρξης του Θεού...

Το δοξαστικό των στιχηρών του Εσπερινού της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου μας λέει τα εξής, σε ήχο πλάγιο του δ’: «Μετά το τεχθήναι σε, Θεόνυμφε Δέσποινα, παρεγένου εν Ναώ Κυρίου, του ανατραφήναι εις τα Άγια των Αγίων, ως ηγιασμένη. Τότε και Γαβριήλ απεστάλη προς σε την πανάμωμον, τροφήν κομίζων σοι. Τα ουράνια πάντα εξέστησαν, ορώντα το Πνεύμα το Άγιον εν σοι σκηνώσαν. Διό άσπιλε αμόλυντε, η εν ουρανώ και επί γης δοξαζομένη, Μήτηρ Θεού, σώζε το γένος ημών». «Μετά τη γέννησή σου, Δέσποινα Θεοτόκε που έγινες Νύμφη του Θεού, παρουσιάστηκες στον ναό του Κυρίου, για να λάβεις την ανατροφή σου όχι από τους φυσικούς σου γονείς, αλλά στα Άγια των Αγίων, ως ο αγιασμένος άνθρωπος. Τότε στάλθηκε από τον Θεό ο αρχάγγελος Γαβριήλ προς εσένα, την κατά πάντα άμωμη, φέρνοντάς σου τροφή. Όλα τα του ουρανού εξεπλάγησαν βλέποντας το Άγιο Πνεύμα να κατοικεί σε σένα, κάνοντας σκηνή. Γι’ αυτό άσπιλε, αμόλυντε, εσύ που δοξάζεσαι και στον ουρανό και στη γη, Μητέρα του Θεού, να σώζεις ...

Η Εκκλησία πάντοτε διακρινόταν από την προσδοκία της επανόδου του Χριστού στον κόσμο μας, έβλεπε προς το τέλος της Ιστορίας, για την οποία θεωρεί ότι κινείται ευθύγραμμα και όχι κυκλικά. Δεν πιστεύει ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται και ότι ο άνθρωπος καθηλώνεται στο σήμερα, όντας ο ίδιος, χωρίς να μπορεί να αλλάξει. Δεν πιστεύει ότι ο άνθρωπος επαναλαμβάνει συμπεριφορές, παραμένει προσκολλημένος σε δομές, όντας δέσμιος του χρόνου, χωρίς να μπορεί να υπερβεί τα πάθη και τις αδυναμίες του. Γι’ αυτό και ζει την ιστορική πορεία ως μία συνεχή ευκαιρία μετάνοιας, πρόσκτησης του Πνεύματος του Θεού, επιθυμίας για θέωση.   Στον αγώνα αυτό που είναι συνεχής και την ίδια στιγμή ανεπανάληπτος, διότι τίποτε δεν επιστρέφει όπως ήταν, ούτε καν οι επιθυμίες μας, καλούμαστε από την πίστη να βλέπουμε όχι μόνο τον εκτός μας κόσμο, αλλά και τον εντός μας. Να βάζουμε αρχή, ώστε να μετανοούμε για τα πάθη και τα λάθη μας, και να προσπαθούμε να δεχθούμε το Χριστό στις καρδιές μας. Καμία πνε...