ΣΑΛΠΙΣΜΑΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Κάλλιστος Γουέαρ (Ἐπίσκοπος Διοκλείας) «Αυτός που ήταν ορατός σαν Λυτρωτής μας έχει τώρα περάσει στα μυστήρια»  Ά γιος Λέων ὁ Μέγας  Η κύρια θέση στην Χριστιανική λατρεία ανήκει στα μυστήρια. «Λέγεται μυστήριο», γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος για την Ευχαριστία, «επειδή εκείνο που πιστεύουμε δεν είναι το ίδιο με αυτό που βλέπουμε, αλλά βλέπουμε ένα πράγμα και πιστεύουμε άλλο ... Όταν ακούω να αναφέρεται το Σώμα του Χριστού, καταλαβαίνω το λεγόμενο με μία ορισμένη έννοια ενώ ο άπιστος, με μία άλλη έννοια»1. Αυτός ο διπλός χαρακτήρας, εξωτερικός και εσωτερικός συγχρόνως, είναι το διακριτικό στοιχείο ενός μυστηρίου• τα μυστήρια, όπως κι η Εκκλησία, είναι ορατά και αόρατα: σε κάθε μυστήριο υπάρχει ο συνδυασμός του εξωτερικού ορατού σημείου με μία εσωτερική πνευματική χάρη. Στο Βάφτισμα ο Χριστιανός υφίσταται εξωτερικό λούσιμο σε νερό, και συγχρόνως εξαγνίζεται εσωτερικά από τις αμαρτίες του. Στην Θεία Ευχαριστία παίρνει ψωμί και κρασί όπως φαίνεται από την...

...  Αυτές είναι μερικές φράσεις που κλείνουν την βραδυνή προσευχή: «Τοις μισούσιν και αδικούσιν ημάς συγχώρησον, Κύριε. Τοις αγαθοποιούσιν αγαθοποίησον, τοις αδελφοις και οικείοις ημών χάρισαι τα προς σωτηρίαν αιτήματα και ζωήν την αιώνιον. Τους εν ασθενεία επίσκεψαι και ίασιν δώρησαι, τους εν θαλάσση κυβέρνησον, τοις εν οδοιπορίαις συνόδευσον... Τους εντειλαμένους ημίν τοις αναξίοις εύχεσθαι υπέρ αυτών ελέησον κατά το μέγα σου έλεος. Μνήσθητι Κύριε των προκοιμηθέντων πατέρων και αδελφών ημών και ανάπαυσον αυτούς, όπου επισκοπεί το φως του προσώπου σου....» Υπάρχει ένα είδος προσωπικής προσευχής που χρησιμοποιείται πλατειά στη Δύση από τον καιρό της Αντιμεταρρύθμισης, η οποία δεν έχει αποτελέσει ποτέ χαρακτηριστικό της Ορθόδοξης πνευματικότητας: ο τυπικός «Διαλογισμός», σύμφωνα με μια μέθοδο, την Ιγνατιανή, την Σαλπικιακή, την Σαλεσιανή, η κάποια άλλη. Οι Ορθόδοξοι ενθαρρύνονται να διαβάζουν την Βίβλο η τους Πατέρες αργά και σε βάθος. Αλλά τέτοια άσκηση ενώ είναι εξαιρετ...

Κάλλιστος Γουέαρ (Επίσκοπος Διοκλείας) «Ο Λυτρωτής μας, που τον βλέπαμε κάποτε σωματικά,  τώρα είναι παρών στα μυστήρια» Άγ. Λέων ο Μέγας   Τα μυστήρια κατέχουν κεντρική θέση στη Χριστιανική λατρεία. «Και άλλως δε μυστήριον καλείται», γράφει ο αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος για την Ευχαριστία, «ότι ουχ άπερ ορώμεν πιστεύομεν, αλλ’ έτερα ορώμεν, και έτερα πιστεύομεν... Ακούω σώμα Χριστού, ετέρως εγώ νοώ το ειρημένον, ετέρως ο άπιστος». Αυτός ο διπλός χαρακτήρας, ο ταυτόχρονα εξωτερικός και εσωτερικός, είναι το διακριτικό χαρακτηριστικό του μυστηρίου: τα μυστήρια, όπως και η Εκκλησία, είναι ταυτόχρονα ορατά και αόρατα. Σε κάθε μυστήριο υπάρχει ο συνδυασμός ενός εξωτερικού, ορατού σημείου με μία εσωτερική, πνευματική χάρη. Στο βάπτισμα ο χριστιανός υφίσταται μία ορατή κατάδυση στο νερό, ενώ ταυτόχρονα καθαρίζεται εσωτερικά από τις αμαρτίες του. Στην Ευχαριστία λαμβάνει αυτό, που από ορατή άποψη είναι άρτος και οίνος, ενώ στην πραγματικότητα μεταλαμβάνει το Σώμα και το ...

  Ὅταν ἕνας Ὀρθόδοξος σκέφτεται γιὰ προσευχὴ ἔχει κυρίως ὑπ’ ὄψιν του τὴν κοινὴ λειτουργικὴ προσευχή. Ἡ κοινὴ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας ἔχει πολὺ μεγαλύτερο μέρος στὴν θρησκευτική του ἐμπειρία παρὰ σ’ αὐτὴν τοῦ μέσου δυτικοῦ Χριστιανοῦ. Βέβαια αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι οἱ Ὀρθόδοξοι δὲν προσεύχονται παρὰ μόνο ὅταν βρίσκονται στὴν ἐκκλησία. Ἀντίθετα ὑπάρχουν εἰδικὰ προσευχητάρια μὲ τὶς καθημερινὲς προσευχὲς γιὰ νὰ εἰπωθοῦν ἀπὸ ὅλους τους Ὀρθόδοξους, πρωὶ καὶ βράδυ μπροστὰ στὶς εἰκόνες στὸ σπίτι τους. Οἱ προσευχὲς σ’ αὐτὰ τὰ βιβλία εἶναι κατὰ μεγάλο ποσοστὸ παρμένες ἀπὸ τὸ Ὡρολόγιον ποὺ χρησιμοποιεῖται στὴν κοινὴ Λατρεία, καὶ ἔτσι ἀκόμα καὶ στὸ σπίτι του ὁ Ὀρθόδοξος προσεύχεται «μαζὶ μὲ τὴν Ἐκκλησία». Ἀκόμη καὶ στὸ σπίτι του συναδελφώνεται μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους Ὀρθόδοξους Χριστιανοὺς ποὺ προσεύχονται μὲ τὰ ἴδια λόγια ὅπως κι αὐτός. Ἡ προσωπικὴ προσευχὴ εἶναι δυνατὴ μόνο μέσα στὰ πλαίσια τῆς κοινότητας. Κανένας δὲν εἶναι Χριστιανὸς ἀπὸ μόνος του ἀλλὰ μόνο σὰν μέλος τοῦ Σώματος. Ἀκόμη καὶ σὲ...

Κάλλιστος Γουέαρ (Επίσκοπος Διοκλείας) ...  Η ενότητα μεταξύ του Χριστού και της Εκκλησίας Του πραγματώνεται, πάνω απ  ὅλα, μέσω των μυστηρίων. Στο Βάπτισμα ο νέος χριστιανός θάπτεται και ανίσταται με τον Χριστό. Στην Ευχαριστία τα μέλη του Σώματος του Χριστού λαμβάνουν το Σώμα Του μέσω των μυστηρίων. Η Ευχαριστία, ενώνοντας τα μέλη της Εκκλησίας με τον Χριστό, τα ενώνει ταυτόχρονα μεταξύ τους: «ότι εις άρτος, εν σώμα οι πολλοί εσμέν· οι γαρ πάντες εκ του ενός άρτου μετέχομεν» (Α´ Κορ. 10, 17). Η Ευχαριστία δημιουργεί την ενότητα της Εκκλησίας. Η Εκκλησία (όπως την είδε ο αγ. Ιγνάτιος) είναι μία Ευχαριστιακή κοινωνία, ένας μυστηριακός οργανισμός που σαρκώνεται όπου τελείται η Ευχαριστία. Δεν είναι συμπτωματικό ότι ο όρος «Σώμα Χριστού» σημαίνει την Εκκλησία και το μυστήριο. Και πως η φράση sommunio sanctrorum στο Αποστολικό Σύμβολο σημαίνει ουσιαστικά «κοινωνία των αγίων» και «κοινωνία των μυστηρίων». Πρέπει να θεωρούμε πρωταρχικά την Εκκλησία ως μυστήριο. Η εξωτερικ...

Κάλλιστος Γουέαρ (Επίσκοπος Διοκλείας)  Ο Ορθόδοξος έχει πλήρη συνείδηση πως ανήκει σε μία κοινότητα. «Γνωρίζουμε πως όποιος από μας πέσει», έγραφε ο Χομιάκωφ, «πέφτει μόνος του, κανείς όμως δεν σώζεται από μόνος του. Σώζεται ως μέλος της Εκκλησίας, μαζί με όλα τα άλλα μέλη της». Είναι όμως σίγουρο πως η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία είναι πνευματική και μυστική υπό την έννοια πως η Ορθόδοξη θεολογία ποτέ δεν ασχολείται με την επίγεια πλευρά της Εκκλησίας μεμονωμένα, αλλά θεωρεί πάντοτε την Εκκλησία «εν Χριστώ και αγίω Πνεύματι». Ολόκληρη η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία έχει ως αφετηρία την ιδιαίτερη σχέση που υφίσταται μεταξύ Εκκλησίας και Θεού. Τρεις φάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ν  ἀποδώσουν αυτή τη σχέση: η Εκκλησία είναι: α) εικόνα της αγίας Τριάδας, β) Σώμα Χριστού και γ) μια συνεχής Πεντηκοστή. Η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία είναι Τριαδική, Χριστολογική και «Πνευματολογική». α) Εικόνα της αγίας Τριάδας. Όπως ακριβώς κάθε πρόσωπο έχει δημιουργηθεί κατ  εἰκόν...

...  Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέγει: «Όταν το Άγιο Πνεύμα κατοικήσει μέσα στον άνθρωπο, ο άνθρωπος δεν σταματά να προσεύχεται επειδή το Πνεύμα θα προσεύχεται συνεχώς μέσα του. Τότε, ούτε όταν κοιμάται ούτε όταν είναι ξύπνιος θα αποκοπεί η προσευχή από την ψυχή του• μα όταν τρώγει κι όταν πίνει, όταν ξαπλώνει η όταν εργάζεται, ακόμα κι όταν κοιμάται βαθειά η ευωδία της προσευχής θα εισπνέεται μέσα στην καρδιά του από μόνη της.»     Οι Ορθόδοξοι πιστεύουν ότι η δύναμη του Θεού βρίσκεται στο Όνομα του Ιησού έτσι ώστε η επίκληση αυτού του θείου ονόματος ενεργεί σαν ένα αποτελεσματικό σημάδι της ενέργειας του Θεού, σαν ένα είδος μυστηρίου» (2). «Το όνομα του Ιησού, όταν βρίσκεται στην καρδιά του ανθρώπου, συνδέει την καρδιά με τη δύναμη της θέωσης... Λάμποντας μέσα από την καρδιά το φως του ονόματος του Ιησού, φωτίζει όλον το Σύμπαν» (3) Σ’ εκείνους που την επαναλαμβάνουν συνεχώς όπως και σ’ εκείνους που την χρησιμοποιούν σε μερικές στιγμές, η προσευχή του Ιησού απο...

Κάλλιστος Γουέαρ (Επίσκοπος Διοκλείας) Τρία δώρα και μία αποστολή   Ο Ιησούς Χριστός, ο Κύριός μας, εισέρχεται μετά την Ανάσταση, κεκλεισμένων των θυρών, και εμφανίζεται, «ούσης οψίας», στους μαθητές Του. Κομίζει στους Αποστόλους τρία δώρα, και σε ανταπόδοση τους δίνει την εντολή η τους παραγγέλλει να φέρουν εις πέρας μία αποστολή. Ποιά είναι αυτά τα τρία αναστάσιμα δώρα και ποιά η αποστολή που τα συνοδεύει; Το πρώτο δώρο είναι το δώρο της Ειρήνης; «Ήλθεν ο Ιησούς και έστη εις το μέσον, και λέγει αυτοίς• ειρήνη υμίν» (Ιωάν. 20,19). Η ειρήνη σημαίνει μία αίσθηση κατεύθυνσης: Όχι την απουσία πειρασμών και αγώνα -αυτά συνεχίζονται μέχρι τέλους της ζωής μας- αλλά την απουσία εκείνης της σύγχυσης, της παραζάλης και της αβεβαιότητας, που κάνουν τον άνθρωπο να παραλύει. Τέτοια ήταν η κατάσταση των μαθητών. Όταν είδαν τον Κύριό τους να πεθαίνει στο Σταυρό, απογοητεύτηκαν βαθιά και τράπηκαν σε φυγή, όπως τα πρόβατα χωρίς ποιμένα. Δεν είχαν ιδέα τι θα έπρατταν στη συνέχε...

Κάλλιστος Γουέαρ (Επίσκοπος Διοκλείας) Πραγματική κι όμως παράδοξη! Το Πάσχα, η νίκη του Σωτήρα καταπάνω στο θάνατο, είναι το κέντρο όλης μας της λατρείας, το θεμέλιο όλης της ελπίδας και της χαράς μας. Αν ο Ιησούς δεν αναστήθηκε πραγματικά από τους νεκρούς, τότε, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, όλη μας η πίστη είναι «ματαία» (Α’ Κορ. 15,17) κι εμείς οι χριστιανοί «ελεεινότεροι πάντων ανθρώπων» (Α’ Κορ. 15,19). Χωρίς την Ανάσταση του Χριστού δεν μπορεί να υπάρξει ζωντανή Χριστιανοσύνη. Οι ευαγγελικές αναφορές στην Ανάσταση επιμένουν ιδιαίτερα σε δύο σημεία. Καταρχάς, τονίζουν εμφατικά την πραγματικότητά της. Μετά την Ανάστασή Του, ο Χριστός δεν εμφανίστηκε απλά, σαν σε όραμα, στους μαθητές Του, αλλά τους κατέστησε ολότελα σαφές ότι ήταν παρών για μία ακόμη φορά με το πραγματικό -φυσικό Του σώμα – το ίδιο σώμα που προσηλώθηκε και πέθανε πάνω στο Σταυρό. Εκείνο το δειλινό της πασχάλιας ημέρας, το πρώτο πράγμα που κάνει, αφού τους απευθύνει τον χαιρετισμό Του, είναι να το...

Κάλλιστος Γουέαρ (Ἐπίσκοπος Διοκλείας) Το Πάσχα, η γιορτή τής Ανάστασης του Σωτήρος, είναι, πάνω απ’ όλα μια γιορτή μεγάλης χαράς. Όταν ο αναστημένος Χριστός συναντά τις μυροφόρες καθώς φεύγουν από το μνήμα, το πρώτο πράγμα που τους λέει είναι η λέξη «Χαίρετε». Όσον αφορά σ’ αυτή την πασχάλια χαρά, τρία σημεία έχουν ιδιαίτερη αξία: είναι χαρά προσωπική, είναι χαρά συμπαντική και είναι χαρά ευχαριστιακή. Το Πάσχα είναι μια χαρά προσωπική. Έτσι καταπώς το βεβαιώνουμε στον πασχάλιο κανόνα της αναστάσιμης ακολουθίας: «Χθες συνεθαπτόμην σοι, Χριστέ, συνεγείρομαι σήμερον αναστάντι σοι». Ο θάνατος του Σωτήρος, η Ταφή και η Τριήμερος Ανάστασή Του, δεν υπάρχουν για να τα ατενίζουμε απλά ως συμβάντα του απώτερου παρελθόντος, αλλά για να τα βιώνει ο καθένας μας ως τεκταινόμενα μέσα στην ίδια του τη ζωή. Υπάρχουν για να είναι άμεσα και προσωπικά. Εγώ σταυρώνομαι με το Χριστό, εγώ θάβομαι μαζί Του και είμαι...

Κάλλιστος Γουέαρ (Ἐπίσκοπος Διοκλείας) Ἀ φοῦ ὁ ἄνθρωπος δὲν µποροῦσε νὰ ἔρθει στὸ Θεό, ὁ Θεὸς ἦρθε στὸν ἄνθρωπο, ταυτίζοντας τὸν ἑαυτό του µὲ τὸν ἄνθρωπο µὲ τὸν πιὸ ἄµεσο τρόπο. Ὁ αἰώνιος Λόγος καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἔγινε ἀληθινὸς ἄνθρωπος, ἕνας ἀπὸ ἐµᾶς. Συµµετέχει ἀπόλυτα στὸ κάθε τί ποὺ µᾶς ἀποτελεῖ κι ἔτσι µᾶς δίνει τὴ δυνατότητα νὰ συµµετέχουµε σ’ αὐτὰ ποὺ τὸν ἀποτελοῦν, στὴ θεϊκή του ζωὴ καὶ στὴ δόξα του. Ἔγινε ὅ,τι εἴµαστε γιὰ νὰ µᾶς κάνει ὅ,τι εἶναι αὐτός. Ὁ Θεὸς ἑνώνεται µὲ τὴ δηµιουργία του πιὸ στενὰ ἀπ’ τὴ κάθε δυνατὴ ἕνωση, καθὼς γίνεται ὁ ἴδιος αὐτὸ ποὺ δηµιούργησε. Ὁ Θεὸς σὰν ἄνθρωπος ἐκπληρώνει τὸ µεσολαβητικὸ ἔργο ποὺ ὁ ἄνθρωπος ἀπέκρουσε κατὰ τὴ πτώση. Ὁ Ἰησοῦς, ὁ Σωτήρας µας, γεφυρώνει τὴν ἄβυσσο ἀνάµεσα στὸ Θεὸ καὶ στὸν ἄνθρωπο γιατί εἶναι ταυτόχρονα καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Ὅπως λέµε σ’ ἕναν ἀπὸ τοὺς ὀρθόδοξους ὕµνους τῆς παραµονῆς τῶν Χριστουγέννων. «Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ σήµερον ἡνώθησαν, τεχθέντος τοῦ Χριστοῦ. Σήµερον Θεὸς ...

    Ἡ ἐποχή μας, εἶναι  μία ἐποχὴ ποὺ κυριαρχεῖται ὅλο καὶ πιὸ πολὺ ἀπὸ τὶς μηχανές. Ἡ χρήση τῆς τεχνολογία εἶναι καλὴ καὶ εὐλογημένη, ὅμως δυστυχῶς πολλοὶ ἄνθρωποι εἶναι τόσο ἀπασχολημένοι «μιλώντας» στοὺς ὑπολογιστές τους, ὥστε ἔχουν ὅλο καὶ λιγότερο χρόνο νὰ συζητήσουν μεταξύ τους.    Ἀντιμέτωποι μὲ μία τέτοια ἀπανθρωποποιητικὴ τάση, ὑφίσταται γιὰ μᾶς, ὡς ὀρθοδόξους καὶ ὡς χριστιανούς, μία ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ διακηρύξουμε τὴν ὑπέρτατη σημασία τῶν ἄμεσων σχέσεων, πρόσωπο μὲ πρόσωπο.   Εἶμαι οὐσιαστικὰ πρόσωπο ὅταν συναντῶ τοὺς ἄλλους, ὅταν εἰσέρχομαι σὲ διάλογο μαζί τους, ὅταν τοὺς κοιτάω στὰ μάτια καὶ τοὺς ἐπιτρέπω νὰ κοιτάξουν τὰ δικά μου.   Μὲ ἄλλα λόγια, σήμερα, περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη φορᾶ, εἶναι ζωτικῆς σημασίας ἡ ἀπόδοση ἔμφασης στὴν ἀξία τῆς φιλίας καὶ τῆς προσωπικῆς ἀγάπης. Μόνο τα πρόσωπα εἶναι ἱκανὰ γιὰ ἀγάπη: μπορεῖ νὰ ἀγαπᾶς τὸν ὑπολογιστή σου, ἀλλὰ ὁ ὑπολογιστής σου δὲν σὲ ἀγαπᾶ.    Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψουμε ὥσ...